نخستین هفته‌نامه تخصصی حمل و نقل

HAMLONAGHL WEEKLY

TWEEKLY.IR

امروز: ۱۳۹۷ چهارشنبه ۲۵ مهر | Wednesday 17 Oct 2018 | اِلأَربِعا ٦ صفر ١٤٤٠
پربیننده‌ترین:
تبلیغات
پروازنما تین نیوز
کیوسک
شماره: 161 | ۱۳۹۷ دوشنبه ۲۴ ارديبهشت
کد خبر: ۱۷۳۸۴
محمدرضا رضایی کوچی در گفتگو با «حمل‌و‌نقل»

به قبل از برجام برنمی‌گردیم

احسان بداغی|

 

 

هواپیماهای جدید ایرباس اولین بارقه شروع دوران پسابرجام بودند. حدود دو سال پیش، وقتی دیگر رسیدن به یک توافق هسته‌ای بین ایران و کشورهای ۱+۵ قطعی شده بود، وزیر راه‌وشهرسازی هم مشغول نهایی کردن قرارداد خرید هواپیماهای جدید برای ایران بود. اتفاقی که اولین بار بعد از تحریم سی‌وپنج‌ساله صنعت هوایی کشور رخ می‌داد. بعد از آن رفع تحریم نفتکش‌ها، آمدن خودروسازان بزرگ به ایران، فاینانس‌های مختلف بر سر پروژه‌های ریلی و بندرگاهی و مواردی ازاین‌دست از راه رسیدند. گو اینکه برجام اولین صنعت غیرنفتی را که از زمین بلند می‌کرد صنایع حمل‌ونقل بود.آن روزها البته مثل خود برجام، انتقادها از قراردادهای جدید مرتبط با حمل‌ونقل کم نبودند.

 

 

آمدن ترامپ اما این روند را کندتر کرد. حالا طرف‌های مذاکره ایران قدری بیشتر برای واردکردن سرمایه و تکنولوژی به کشورمان تأمل می‌کردند. بااین‌حال اجرای قراردادها هم جلو می‌رفت؛ هرچند شاید سرعتش چیزی نبود که در داخل انتظار می‌رفت. این روزها اما هنوز برجام به هم نخورده اما یکی از مهم‌ترین بازیگران آن از توافق خارج شده است؛ آمریکا، همان بازیگری که سیاست خیلی از طرفین این توافقنامه هم کم‌وبیش تابعی از سیاست خارجی آنها بوده است. با این شرایط قراردادهایی که قبلاً به امضا رسیده بود، چه سرنوشتی پیدا می‌کنند؟ افق آینده روابط تجاری ایران با شرکایش چه می‌شود؟ این دست سؤال‌ها در روزهای اخیر به‌کرات در فضای سیاسی ایران و حتی اروپا شنیده می‌شود. سؤالاتی که در گفتگوی «حمل‌ونقل» با محمدرضا رضایی کوچی، رئیس کمیسیون عمران مجلس، سعی کردیم آنها را معطوف به شرایط صنعت حمل‌ونقل کشور بپرسیم.

 

 

وضعیتی که اکنون برای برجام پیش آمده و خروج آمریکا از این توافق، چه تأثیراتی بر صنعت حمل‌ونقل کشور خواهد گذاشت؟ به عبارتی ما کجاها لطمه خواهیم دید و کجا میتوانیم شرایط پس از برجام را ادامه دهیم؟
برای پاسخ به این سؤال اول باید توضیح دهیم برجام چه تأثیری در صنعت حمل‌ونقل کشور داشت. صنعت حمل‌ونقل یک صنعت دارای تنوع بسیار بالا است که از یک منظر پنج حوزه دریایی، ریلی، جاده‌ای، هوایی و درون‌شهری را شامل می‌شود و از یک منظر دیگر می‌توان آن را در سه حوزه مسائل عمرانی و زیرساختی، حوزه مسائل فنی و تکنولوژیک و حوزه مربوط به انرژی تقسیم کرد. از هر کدام از این دو زاویه به موضوع نگاه کنیم برجام تأثیرات متفاوتی داشته است.

 

 

پیشنهاد می‌کنم ابتدا از منظر دوم یعنی تقسیم‌بندی حوزه‌های صنعت حمل‌ونقل به سه حوزه عمرانی، تکنولوژیک و انرژی مسئله را باز کنیم. ضربه وضعیت فعلی برجام بر کدامیک از این سه حوزه بیشتر است؟
به نظر می‌رسد که حوزه تکنولوژیک ما در اینجا آسیب‌پذیرتر باشد. در حوزه زیرساختی و عمرانی و تأمین انرژی به‌هرحال سطحی از توانمندی‌ها را داریم. هرچند در آنها هم نیازمند واردات خدمات هستیم اما اگر آن واردات نباشد در رتق‌وفتق امور گیر نخواهیم کرد. اما در حوزه تکنولوژی مسئله ما فرق می‌کند. ما در این حوزه خیلی زیادتر نیازمند تلکنولوژی روز دنیا هستیم و آنچه خودمان در داخل داریم با تکنولوژی روز فاصله دارد. در بخش‌های دیگر صنعت کشور مثل معدن، کشاورزی و نظایر دیگر آن هم وضعیت ما در حوزه تکنولوژی تقریباً همین است.

 

 

هرچند معتقدیم که در نهایت می‌توانیم توان تکنولوژیک خود را افزایش دهیم اما این کار نیاز به زمان قابل‌توجهی دارد که صرف آن باعث می‌شود در رقابت‌های منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای از رقبای خود عقب بیفتیم. ما الآن در حوزه تأمین انرژی برای صنعت حمل‌ونقل که عمده آن بنزین و گازوئیل است تقریباً خودکفا شده‌ایم. البته به‌جز مواردی مانند سوخت هواپیما که یک بحث خاص است. در حوزه عمرانی و زیرساختی هرچند شاید نتوانیم به سطح استاندارد خدمات کشورهایی نظیر آلمان یا فرانسه یا ایتالیا که قرار بود شریک ما شوند برسیم اما قطعاً توان این را داریم که گلیم خود را از آب بکشیم. اما در حوزه تکنولوژی درصورتی‌که گشایش‌های بعد از برجام به حالت قبل از توافق برگردد وضعیت برای ما مشکل‌ساز خواهد شد و عقب می‌افتیم.

 

 

حالا برویم سراغ سؤال اول؛ آیا خروج آمریکا از برجام تأثیری بر این سه حوزه دارد؟
ما در این سه بخش به‌جز بحث خرید بوئینگ هیچ قرارداد مستقیم دیگری با آمریکایی‌ها نداشتیم و طرف قراردادهای ما یا اروپایی‌ها بودند و یا کشورهایی نظیر چین و کره و ژاپن. همه این کشورها در ابعاد سیاسی گفته‌اند که در برجام کنار ایران خواهند ماند. اما این صرفاً به معنای گشایش اقتصادی نیست. همان‌طور که در ماه‌های قبل از خروج آمریکا از برجام نبود. ما قراردادهای زیادی در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل با این کشورها بسته و تعداد بیشتری را هم در دست بررسی داریم. اما اگر به دلیل تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا امکان تأمین مالی این قراردادها به‌نحوی‌که نیاز است انجام نگیرد، کار سخت خواهد شد.

 

 

مسئله ما الآن صرفاً خروج آمریکا از برجام نیست، مسئله این است که دولت ترامپ در حال بالابردن ریسک همکاری اقتصادی با ایران است و این وضعیت می‌تواند کم‌وبیش کشورها و شرکت‌های مختلف طرف قرارداد با ایران را از همکاری خود پشیمان کند. البته اینجا باید یک موضوع مهم هم مطرح شود و آن این است که این ریسک هرچقدر هم افزایش پیدا کند دیگر آمریکا توانش را ندارد که بتواند آن را تا حد قبل از برجام برساند. به عبارتی برآیند تأثیر برجام بر صنعت حمل‌ونقل حتی با اقدامی که آمریکایی‌ها انجام دادند مثبت است. ما اگر حتی قرارداد جدیدی هم نبندیم تا همین الآن توانسته‌ایم قراردادهای مهمی را منعقد کنیم که به نفع صنعت ما خواهند بود.

 

 

سیاست‌های آمریکا باعث لغو این قراردادها نخواهند شد؟
به نظر سخت می‌رسد. سیاست‌های آمریکا بیشتر معطوف به آینده است یعنی می‌خواهد کاری کند که ازاین‌پس قرارداد جدیدی منعقد نشود اما درباره قراردادهای قبلی باید یادآور شد که یکی از موضوعات مطرح شده در مذاکرات کشورهای اروپایی با دولت ترامپ بر سر برجام همین موضوع بوده که اگر تحریمی آغاز شود، عطف به ماسبق نشود. اروپایی‌ها اصرار دارند که تحریم‌های مهم هسته‌ای که می‌توانیم آنها را در سه دسته تحریم‌های ناظر به استخراج و فروش نفت، تحریم‌های سرمایه‌گذاری و تحریم‌های تبادل انرژی هستند بر نگردند. تا اینجا اروپایی‌ها بابت این تحریم‌ها مقاومت نشان داده‌اند. هر سه دسته این تحریم‌ها هم بخش مهمی ناظر به صنعت حمل‌ونقل دارند.

 

 

در بخش نفت ما مسئله بیمه نفتکش‌ها را داریم. در حوزه سرمایه‌گذاری صنعتی شاید بتوان گفت در هیچ بخشی به اندازه حمل‌ونقل ما تفاهم‌نامه و قرارداد امضا نکرده‌ایم. مثل قرارداد با ایتالیایی‌ها برای راه‌آهن، یا قراردادهای مهم خودروسازی با بنز و فولکس‌واگن و پژو و یا قراردادی که با ایرباس داریم. این قرارداد ایرباس هم ازآن‌جهت مهم است که فقط ناظر به خرید هواپیما نیست بلکه مسائلی مثل ساخت کارگاه تعمیر ایرباس در حاشیه شمالی خلیج‌فارس در کشورمان هم در آن مطرح است. در بخش تبادل تکنولوژی هم ما در همه حوزه‌های صنعت حمل‌ونقل یا قراردادهایی امضا کرده‌ایم و یا در آستانه امضای آن هستیم. اروپا تا جایی که نشان داده خیلی تمایل دارد این زمینه‌های همکاری از بین نروند.

 

 

این تلاش اروپایی‌ها موفق خواهد بود؟
این سؤالی است که تحلیلگران و متخصصان سیاسی باید جواب دهند. اما با توجه به جو جهانی که در خصوص برجام شکل گرفته به نظر می‌رسد این تلاش بتواند تا حدودی موفقیت‌آمیز باشد. مضافاً اینکه هم ما و هم شرکای اقتصادی که بعد از برجام پیدا کردیم همچنان امیدوار هستیم که برای قراردادهای احتمالی آتی هم مشکلی ایجاد نشود. یکی از نگرانی‌های کشورهای اروپایی در خروج آمریکا از برجام هم همین موضوع است. ولی نگرانی مهم باز هم به مسئله تحریم‌های یک جانبه آمریکا برمی‌گردد. آنها اگر بخواهند به شکل جدی شرکت‌هایی را که با ایران کار می‌کنند مورد تحریم خود قرار دهند، نه تنها آینده سرمایه‌گذاری خارجی در ایران مبهم می‌شود که حتی خطری برای قراردادهای قبلی نیز خواهد بود.

 

 

از منظر آن تقسیم‌بندی پنج‌گانه‌ای که به حوزه حمل‌ونقل داشتید و آن را به پنج بخش دریایی، ریلی، جاده‌ای، هوایی و شهری تقسیم کردید موضوع را نگاه کنیم. خروج آمریکا از برجام بیشتر به کدام بخش لطمه می‌زند و تأثیرش را بیشتر در کجاها نشان می‌دهد؟
مهم‌ترین گشایش برجامی برای صنعت حمل‌ونقل ما در دو حوزه خرید هواپیماهای جدید و لغو تحریم بیمه کشتی‌ها و نفتکش‌ها صورت گرفت. درمجموع بخش هوایی ما با شروع برجام در آستانه تحول بزرگ‌تری قرار گرفته بود و ما نه تنها با ایرباس فرانسه و ای‌تی‌آر ایتالیا که حتی با بوئینگ آمریکا هم به توافق‌هایی رسیدیم. یا در بخش تأمین سوخت مسئله ما تقریباً حل شد. ما در این بخش قبل از برجام واقعاً مشکل داشتیم و بسیاری از فرودگاه‌های دنیا با سختی به هواپیماهای ما سوخت می‌دادند. همین‌طور در بخش صنایع فرودگاهی و تأمین زیرساخت‌ها هم ما قراردادهای مهمی با فرانسوی‌ها و ایتالیایی‌ها بستیم که تا قبل از آن امکانش را نداشتیم.

 

 

آیا خروج آمریکا از برجام این گشایش‌ها را مختل کرده است؟
خیلی از گشایش‌ها به نظر من از قبل هم مختل شده بودند. مثلاً قرارداد بوئینگ تقریباً به حالت تعلیق درآمده بود. یا قرارداد خرید هواپیمای ما از ایرباس با سرعت نه چندان زیادی در حال اجرا است و در مواردی مانند خرید هواپیماهای A۳۸۰ حتی به‌کلی لغو شد. مشکل پذیرش فرودگاهی هواپیماهای ما در برخی از فرودگاه‌های مهم دنیا باز هم ادامه یافت، هرچند قابل قیاس با قبل نبود. در مسئله تأمین سوخت، چه در فرودگاه‌های میزبان و چه در جایی که ما برای تولید داخلی آن دورخیز کرده بودیم، آنطور که پیش‌بینی می‌شد جلو نرفت. هرچند برآیند اتفاقاتی که در بخش حمل‌ونقل هوایی ایران در شرایط پس از برجام افتاد مثبت بود اما از سطح توقع ما و چیزی که دولت و وزارت راه وعده و شعارش را دادند به نظر کمتر می‌رسید. من خودم معتقدم در این حوزه و خیلی از حوزه‌های دیگر در زمان امضای برجام دولت برای معرفی تبعات مثبت آن هم عجله کرد و هم بزرگنمایی.

 

 

در حوزه دریایی و خصوصاً بیمه نفتکش‌ها و کشتی‌ها آیا ما به مشکل بر خواهیم خورد؟
به نظر نمی‌رسد. مسئله بیمه ما حل شده و آمریکا به شکل یک‌طرفه نمی‌تواند برای آن مشکلی ایجاد کند.

 

 

ما بعد از برجام در حوزه دریایی برنامه‌هایی هم جهت خرید تجهیزات و کشتی‌های جدید و همین‌طور ساخت بندرگاه داشتیم. مثلاً ما الآن برنامه توسعه سواحل مکران را در دستور کار داریم. امکان ایجاد مشکل برای این موارد چقدر است؟
ما در این دو بخش هم یک سری مزیت‌ها و توان داخلی داریم و هم اینکه تقریباً شرکای خود را شناسایی کرده و با آنها وارد معامله شده‌ایم. در این بخش قسمت بیشتر شراکت ما با طرف‌های آسیایی مثل چین، هند، کره و ژاپن است و این می‌تواند برای ما مزیت محسوب شود. از این لحاظ که قراردادهای خود را از گزند شرایطی که برای برجام پیش می‌آید مصون بداریم. اما باز هم باید تأکید کنم که تحریم یک‌جانبه آمریکا چیزی است که می‌تواند معادلات را عوض کند و باید منتظر باشیم و ببینیم آن تحریم چگونه اعمال و اجرا می‌شود و زور اروپایی‌ها برای تضعیف آن تحریم چقدر جواب می‌دهد.

 

 

در سه حوزه دیگر ما چه وضعی بعد از برجام بدون آمریکا داریم؟
من فکر می‌کنم ما در حوزه حمل‌ونقل درون‌شهری نیازهای بیشتری به خدمات و تکنولوژی‌های خارجی داریم. ما در این بخش فقط تا حدودی در حوزه تأمین سوخت خودکفا شده‌ایم. یا مثلاً برای ساخت مترو دیگر نیاز به مشارکت خارجی‌ها و خدمات فنی آنها نداریم. ولی در حوزه تکنولوژی خودروها، اتوبوس‌های جدید و قطارهای درون‌شهری شکی نیست که نیازمند قراردادهای جدی با طرف‌های خارجی هستیم. ما در صنعت خودرو از نظر فنی یک رکود و یا حتی پس رفت تکنولوژیک ده‌ساله را شاهد بودیم که خصوصاً بعد از تحریم‌های سال ۸۹ به‌شدت تشدید شد و زمانی افق امیدوارکننده برای ما در بخش تولید خودرو پدیدار گشت که ما به برجام رسیدیم.

 

 

هرچند من معتقدم می‌شد قراردادهای بسیار محکم‌تری با شرکت‌هایی که الآن در ایران حضور دارند بست و یا حتی خودروسازان معتبرتری نسبت به پژو و رنو را وارد ایران کرد اما همین‌که این امکان برای ما مهیا شد که بتوانیم از تولیدات به‌روزتر همین شرکت‌ها استفاده کنیم نیز یک مزیت بود. اما در حوزه حمل‌ونقل شهری یک موضوع که خیلی کمتر به چشم می‌آید و ما واقعاً نیازمند شراکت با کشورهای صاحب‌تجربه در آن هستیم بخش مشاوره مدیریت و ترافیک است.

 

 

یعنی بعد از خروج آمریکا از برجام برای این بخش مشکلی پیش خواهد آمد؟
این بخش جای مهمی است که اتفاقاً خودمان آن را به‌اندازه اهمیتش ندیده‌ایم. تحریم‌های جدید آمریکا شاید فقط در حوزه تأمین مالی برای این پروژه‌ها دردسرساز شود. ما قبل از برجام هم ازاین‌دست همکاری‌ها داشتیم اما خودمان آن را آنقدر که نیاز بود جدی نگرفتیم. ما در ایران به‌راحتی می‌توانیم پل بسازیم، مترو بسازیم، اتوبان بسازیم و ... اما مسئله مهم این است که اینها را کجا و چطور بسازیم که بتوانیم حمل‌ونقل شهری مطلوب‌تر و با کیفیت‌تری داشته باشیم؟ این چیزی است که باید در قراردادهای مشاوره تأمین شود. این بخش شاید ضربه چندانی از وضعیت برجام نبیند اما از جمله بخش‌هایی است که عقب‌ماندگی در آن به دلیل غفلت خود ما است نه شرایط بین‌المللی.

 


درنهایت جمع‌بندی شما از تأثیری که اقدام دولت ترامپ در قبال برجام داشت بر وضعیت حمل‌ونقل چیست؟ به‌عبارت‌دیگر آیا ما آثار این اقدام را در صنعت حمل‌ونقل خواهیم دید یا نه؟
این آثار خود را نشان خواهند داد. ما به‌هرحال عقب‌ماندگی‌هایی نسبت به کشورهای منطقه در بخش‌های مختلف حمل‌ونقل داشتیم که قسمت زیادی از آنها ناشی از تحریم‌ها بود. در آستانه امضای برجام افقی از تحولات مثبت در این بخش دیده می‌شد اما سیاست‌های تقابلی دولت آمریکا خصوصاً بعد از روی کار آمدن ترامپ کاری کرد که این افق امیدوارکننده اندک‌اندک از ما دور شد. ما در فاصله اجرای برجام تاکنون در حوزه حمل‌ونقل چند گام جلو آمدیم که هرچند باز هم متناسب با توقع ما نبود اما از دوره قبل از برجام بهتر بود. اما وضعیتی که آمریکا ایجاد کرد می‌تواند همین گام‌های اولیه را هم در خیلی از جاها متوقف کند. به عبارتی اگر بخواهم صریح بگویم صنعت حمل‌ونقل ما از کاری که اخیراً دولت آمریکا انجام داد صدمه خواهد دید.

 

 

در این شرایط باید چه کنیم؟
به نظر من اگر بخواهیم واقع‌بینانه رفتار کنیم اول باید یک برنامه برای کم‌کردن این صدمات داشته باشیم و بعدازآن برنامه‌های لازم برای استفاده هر چه بیشتر از توان داخلی را تقویت کنیم. ما در حمل‌ونقل به شرایط قبل از برجام برنمی‌گردیم. هرچند با این وضعیتی که ایجادشده قدری سخت است که افق‌های ترسیم‌شده پیش روی خودمان را هم بتوانیم محقق کنیم، اما نباید از یاد ببریم که صنایع ما خصوصاً در بخش حمل‌ونقل قبل از برجام تجربه بیش از ۳۵ سال تحریم را داشت.

 

 

در سال‌های منتهی به شروع کار دولت یازدهم حتی اروپایی‌ها هم با ما کار نمی‌کردند. الآن با خروج آمریکا از برجام وضعیت هرچقدر هم پیچیده شود به آن شرایط برنمی‌گردد. ما در بدترین شرایط تحریم هم نگذاشتیم صنعت حمل‌ونقل کشورمان زمین‌گیر شود، حالا که اروپایی‌ها هم با ما هستند می‌شود فضا را خیلی بهتر از قبل از برجام مدیریت کرد. 
مثلاً در بخش هوایی که خیلی روی آن حساسیت وجود دارد، حتی اگر تمام امکان ما برای خرید هواپیمای نو از بین برود اما همچنان گزینه خرید هواپیماهای دست‌دوم خیلی گسترده‌تر و قوی‌تر از قبل از برجام برای ما وجود دارد.

ارسال دیدگاه شما

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر سیستم منتشر خواهند شد
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهند شد
  • پیام هایی که به غیر از زبان پارسی باشد منتشر نخواهند شد
عنوان صفحه‌ها
نظرسنجی